Art and culture resources on the web... By Avniye TANSUG

Cuma, �ubat 28, 2003

S. Devrim ayn� konuyu bug�n de s�rd�r�yor: "Basura sar�msak"


T�klay�n:


"K�t�" demek kolay tabii. Haberin alt�ndaki okur yorumlar�n� da okudum. Birisi "Frans�zca sayfalar� siz d�zeltip yolllay�n" diye bir �neride bulunmu�... Sonu�: "��erik; her�ey"... ��erik "tuhaf" olursa, d�zg�n Frans�zca olsa ne olur? Daha tuhaf m�?

Per�embe, �ubat 27, 2003

K�lt�r Bakanl���'n�n web sitesi hakk�nda...



Serdar Devrim'in, 27 �ubat 2003 tarihli "H�rriyetim"deki yaz�s�:

K�lt�r Bakanl���ndan bir imzas�z yaz� geldi



K�lt�r Bakanl���n�n sitesindeki (kultur.gov.tr) Frans�zca b�l�m� tenkit ettim, hay�r tiye ald�m. Site k�t�, se�ilen konular k�t�, konular�n i�leni�i k�t�, kullan�lan Frans�zca k�t�... �rnek olarak Kanun� Sultan S�leyman maddesini verdim, �L� Kanun� diye bir yaz�yla. K�lt�r Bakanl���ndan bir cevap geldi, daha do�rusu Bilgi ��lem Merkezi�nden. �MZASIZ yaz�lar� bakmadan ��pe atar�m, yaz��man�n da bir asgar� nezaket kural� vard�r. Ama bu �MZASIZ yaz�n�n geldi�i yer bir bakanl�k, K�LT�R Bakanl���. Cevaps�z b�rakmak mukabele etmek gibi olurdu, bana yak��maz.

Gelen �MZASIZ yaz�dan bir iki al�nt� yapay�m �nce.

(1) Padi�ahlar�n isim listesinde Kanun� Sultan S�leyman diye yazm��s�n�z, Frans�zlar anlas�n istiyorsan�z �Soliman le Magnifique� demek gerekir, demi�tim.

Gelen cevap : �Burada s�z konusu padi�ah�n ad� Kanun� Sultan S�leyman olup... bir �zel ismin herhangi bir dile �evrilmesi m�mk�n olmad��� gibi...�

Ben size Avicenne desem, kim oldu�unu anlar m�s�n�z? Ya Tamerlan, Ma�monide, yahut Zarathoustra ?

Halbuki �bni Sina�y� tan�rs�n�z de�il mi? Timur�u da, �bn Meybun bin Ubeydullah'� da, Zerd��t�� de herhalde.

Zaten, adet yerini bulsun diye bana itiraz etmi�siniz ama, giri� b�l�m�ndeki Kanun� Sultan S�leyman ad�n�n yan�na da, �akt�rmadan, Soliman le Magnifique diye ekleyivermi�siniz, ben yazd�ktan sonra.

Art�k tek tek s�ylememe gerek kalmas�n, di�erlerini de siz d�zeltiverin bari. Mesela Mehmet II�nin yan�na bir �Mehmed le Conqu�rant� ekleseniz iyi olur.

Ama, bilgi i�lem merkezinin hakk�n� da vermek laz�m, Kanun� biyografisini s�ratle elden ge�irmi�ler, Frans�zca�s�n� da biraz iyile�tirmi�ler.

Mesela hayat hikayesinin sonundaki, ele�tirdi�im, �Kahraman, kesin kararl�, kuvvetli bir ki�ilikti ve �evresindekileri mutlu eden bir �ansla Tanr� taraf�ndan kutsanm��t�. ��k sar�klar takard�. Zaman�nda ba�kentte bir�ok sar�k d�kkan� a��ld� sa�mal��� at�lm��, yerine daha mant�kl� bir c�mle gelmi�.

Ayr�ca Kanun�nin �k���k ve yass� burnu� da bu arada �kal�n, kaba� haline gelmi� ki, biraz daha gayret etseler �kemerli burun� laf�n� bulacaklar demek ki. (Son d�zeltmeleri kim yapt�ysa - belli ki Frans�zcas� daha iyi - s�zl�kte �aquilin� diye bir kelime bulacakt�r. Aray�p da bulamad��� �kartal burun�un Frans�zcas� budur: �Nez aquilin.�)

Not : Osmanl� �mparatorlu�u�nun Frans�zcas� �Ottoman Empire� de�ildir, bu �ngilizce�dir. Frans�zcas� �L�Empire Ottoman�d�r... Hani eliniz de�mi�ken...
*
(2) �Budin� diye yazm��s�n�z, Frans�zlar bunun neresi oldu�unu bilmez, demi�im.
Verilen cevap : �D�nyada genel k�lt�r� olan herkesin Paris�i bildi�i gibi biraz tarih ve co�rafya bilgisine sahip bir Frans�z�da (�da�y� ayr� yazmak gerekirdi ya, neyse) Budin�i bilir.�
Bilmez! Nas�l �biraz tarih ve co�rafya bilgisine sahip olan bir T�rk�, e�er Frans�zca ve Ha�l� Seferleri tarihini bilmiyorsa, Saint-Jean-d�Acre��n Akka oldu�unu bilemezse...

�imdi �biraz tarih ve co�rafya bilgisine sahip� bir Frans�z�a Hanbal�k desem bilir mi zannediyorsunuz Hunlar��n Pekin�e verdi�i isim oldu�unu?
Ayr�ca, ben tenkit ettim diye, Kanun� maddesindeki Budin�i �Boudin� yapmak da sizi kurtarmaz. Tamam Frans�zca�da �u� sesi �ou� yaz�l�r ama, �boudin� diye ba��rsak ve kandan yap�lan korkun� bir yeme�e derler, bir de argoda ��i�man aptal� demektir bu.

�Kanun� �i�man aptal� ele ge�irdi� c�mlesi �biraz tarih ve co�rafya bilgisine sahip� Frans�z i�in epey e�lenceli olacakt�r, eminim.
*
G�l�yorum ama verdikleri cevab�n alt�na imza atamayan insanlar benim muhatab�m de�il.

Bakan Bey�den bir ricam var:

K�lt�r Bakanl��� sitesindeki Frans�zca bilgiler bir rezalet. Konu se�imi korkun�. (Ayr� bir yaz�da �rnekler verece�im.) Konular�n i�leni�i facia. Frans�zca felaket.

Tenkit yaz�mdan sonra, mesela, Kanun� maddesi epey d�zeltilmi�.

�al��anlar�n�z�n �hatalar�m�z� g�rd�k, d�zeltiyoruz� diyemeyece�i anla��ld�. Zaten �yle bir beklentim de yok.

Ama ben Frans�zlar�� iyi bilirim. Sitenizi okuyanlar ya �ok g�lecekler ya da T�rkiye�yi ilk�a�da ya�ayan bir toplum zannedeceklerdir.

Maksad�n�z�n bu olmad���na eminim.

*

Bana gelen �MZASIZ yaz�da denmi� ki: �Bizim amac�m�z Bakanl���m�z WEB Sitesi arac�l��� ile T�rkiye�yi k�lt�rel, tarih� ve sanatsal ��elerini �n planda tutarak t�m d�nyaya tan�tmakt�r.�

Ayr� bir yaz�da, WEB sitenizin �k�lt�rel, tarihi ve sanatsal ��elerini �n planda tutarak� Frans�zca konu�an d�nyaya NASIL B�R T�RK�YE tan�tt���ndan �rnekler de verece�im.

Serdar DEVR�M
Gazeteci
H�rriyet - H�rriyetim


* * *
Dipnot : Bir okurum da soruyor bu arada : �Hadi �eviri hatas� falan der Kanuni olay�n� anlayabiliriz ama K�lt�r Bakanl��� sitesinin �ngilizce sayfalar�nda sat�lan T�rk�e kitab� hangi yabanc� al�r, bunu l�tfen a��klayabilir misiniz?�
Kolay, a��klar�m : Nas�l �D�nyada genel k�lt�r� olan herkesin Paris�i bildi�i gibi biraz tarih ve co�rafya bilgisine sahip bir Frans�z da Budin�i bilir� ise, �biraz tarih ve co�rafya bilgisine sahip bir �ngiliz de� T�rk�e kitab� okuyuversin...



"K�ral�n elbisesi" bab�nda g�zel bir yaz� �rne�i...


�ar�amba, �ubat 26, 2003

Hicaz Dolap Anadolu'ya!




26 �ubat'tan 15 Mart'a dek s�recek olan La�o Tayfa "Hicaz Dolap" turnesi:

26.02.2003 �ar�amba 20:30 Bursa Almira Otel
27.02.2003 Per�embe 21:00 Eski�ehir Hayal Kahvesi
28.02.2003 Cuma 22:00 Ankara Sakl�kent
04.03.2003 Sal� 20:30 Kayseri Hilton
05.03.2003 �ar�amba 20:30 Konya Hilton
06.03.2003 Per�embe 21:00 Adana Hilton
08.03.2003 Cumartesi 21:00 Mersin Hilton
11.03.2003 Sal� 20:30 Manisa Anemon Otel
12.03.2003 �ar�amba 21:00 �zmir BOX Levent Marina
14.03.2003 Cuma 20:30 Denizli EGS Park K�lt�r Saray�
15.03.2003 Cumartesi 20:30 Antalya Talya Convention Center

Cuma, �ubat 21, 2003

-TEATRAL KONSER- �ASFALT D�NYA� NIN �YOL H�KAYELERݒ



�Asfalt D�nya� m�zik grubu, iki y�ldan bu yana aral�kl� olarak ger�ekle�tirdi�i konserlerine �ubat ay�nda devam ediyor. 23 ve 26 �ubat 2003 tarihlerinde sahneye konulacak olan �Yol Hikayeleri�, yenibir.com ve Daniel Hetcher�in sponsorlu�unda organize edilen teatral bir konser... Kent insanlar�n� konu alan konserde do�umdan �l�me hayat�n a�amalar� m�zik, efekt, ���k, dekor ve bir tiyatrocunun canl� performans e�li�inde �ark�larla aktar�l�yor. Asfalt D�nya, �Yol Hikayeleri�nde "bildi�imiz ama bir t�rl� ad�n� koyamad���m�z" bir d�nyan�n da kap�lar�n� aral�yormu�... Bayra��n �zerine bir zahmet bir t�klarsan�z do�rudan onlar�n web sitelerine gideceksiniz:


Daha ilginci, bir de "Yol Hikayeleri Kitab�" ile bir Tiyatro tiyatro AD grubu olu�turuyorlar... Ne g�zel. "�nsanl�k d���" bu kadar pervas�zca g�ndem belirlerken, b�yle haberler almak insana "yaln�z olmad���" duygusu veriyor. ��te Tan Burak, orada (Tarkan Sitesi) sessiz sedas�z karikat�rler �iziyor, Asfalt'��lar M�zik grubu d���nda bir elektronik gazete ve tiyatro oyunu projesi �al��malar� s�rd�r�yor... Bize de bunlar�n duyulmas�na yard�mc� olmak d���yor...

Asfalt D�nya m�zik grubunun solisti ve s�z yazar� M. Emrah �zdamar, �Yol Hikayeleri�nde hepimizin hikayesini, kendi g�z�nden �ark� ve hikayelerle anlatt���n� belirtiyor;

�Bir orman... ��inde bitki ve hayvanlar� ya�atan do�al makro sistem...

Bir �ehir... ��inde milyonlarca insan ya�atan, kendi do�as�n� yaratm�� makro sistem...

Asfalt d�nya bu �ehir ve ayn� zamanda bir orman...

Bu orman�n asfalt �imenleri, apartman a�a�lar� ve bayku� lambalar� var... Ya�ad���m�z d�nyan�n do�as� ormanlar, da�lar, ovalar, engin maviler, yollar� ye�il patikalar de�il. Biz bu �ehri, bu �ehir de bizi yarat�rken, kendimize �Asfalt D�nyal� diyoruz...�


Asfalt D�nyal�lar 23 ve 26 �ubat�ta �Yol Hikayeleri�nde bulu�uyor... (Yer: Feriye K�lt�r Merkezi, Hamdi Saver Salonu, ��ra�an Cad. No: 124 Ortak�y- Tarih: 23 �ubat Pazar 2003 saat 16:00 � 26 �ubat �ar�amba Saat: 20:00- Bilet fiyat� 10 milyonTL. Biletler www.biletix.com'dan da saglanabiliiyor.)

II. Eski Kitap ve Efemera G�nleri...


Afis_Efemera_tiklayin! "Eski Kitap ve Efemera G�nleri" etkinli�inin ikincisi 1 ve 2 Mart 2003, Cumartesi ve Pazar Tar�k Zafer Tunaya K�lt�r Merkezi'nde yap�l�yor... (Ayr�nt�l� bilgi i�in afi�in �zerine t�klarsan�z etkinli�i d�zenleyen AIDA'n�n haber b�lteni a��lacak!)
Dr. Cengiz Aslantepe'nin g�nderdi�i "ESK� K�TAP VE EFEMERA ba�l�kl� metin de ��yle:

Eski kitaplar ve efemera, ge�mi�i bug�ne ta��yan ve g�n�m�z� daha iyi anlay�p kavramam�za yarayan en �nemli ara�lard�r.
Eski kitaplar �ok uzun y�llard�r koleksiyonerler ve ilgilenenler taraf�ndan toplanm�� ve bunun ticaretini yapan sahaflar k�lt�rel ya�am�n bir par�as� olmu�tur.
Evliya �elebi, Seyahatname�sinde �stanbul Kapal��ar��da 50 �sahhafan� d�kkan� bulundu�unu ve buralarda 300 ki�inin �al��t���n� anlatmaktad�r.
Bug�n de, belirli konularda ara�t�rma yapan kimseler i�eri�i i�in, baz�lar� da ciltlerinin �zelliklerini veya i�indeki grav�rleri sevdikleri i�in eski kitap toplamaktad�r.
Bu alanda �lkemizde �nemli say�labilecek bir canl�l�k olu�mu�tur. T�rkiye ile ilgili kitaplar yurtd���ndan getirilmekte, �zel m�zayedeler d�zenlenmekte ve hatta internet ortam�nda al��-veri� yap�lmaktad�r.

Buna kar��l�k d�zenlemekte oldu�umuz �Eski Kitap ve Efemera G�nleri�nin isminin ve �al��malar�n�n di�er yar�s�n� olu�turan efemera konusu, s�n�rl� bir �evre d���nda olduk�a az bilinmekte, ancak h�zla yay�lmakta ve geli�mektedir.
Efemera (Ephemera); Grek�e ili�kin, ona ait anlam�na gelen �epi� ve g�n demek olan �hemeris� s�zc�klerinin bile�iminden olu�mu� bir kelime olup, Latince �zerinden bug�nk� dillere, yayg�n bir bi�imde olmasa da, girmi�tir.
�ngilizce s�zl�kte kar��l���; "bir g�nl�k, k�sa �m�rl�" olarak verilmektedir.
Zoolojide, yaln�zca bir g�n ya�ayan kelebe�in ad� Ephemera�d�r. Ephemerid s�zc��� de astronomide g�k g�nl��� anlam�nda kullan�lmaktad�r.
G�n�m�zde �nemli bir ilgi ve koleksiyon alan� olu�turan efemeran�n tan�m�; �k�sa �m�rl�, ge�ici, kal�c� olmas� ama�lanmam�� her t�rl� yaz�l� ve bas�l� ka��tlar� olarak yap�lmaktad�r.

Ancak yeni bir alan olmas� nedeniyle, hem tan�m �zerinde, hem de alan�n kapsam�na ili�kin g�r�� ayr�l�klar� ve tart��malar, Avrupa�da oldu�u kadar �lkemizde de s�rmektedir.

Kartpostal, fatura, duyuru, el ilan� gibi yaz�l� ve bas�l� ka��tlar�n yan� s�ra, kutular, paketler de efemeran�n kapsam�na girmektedir.
Bunlar�n hepsi yaln�zca k�sa s�reli bir ama� i�in haz�rlanm�� olup, i�levleri bitince at�lm�� olmalar� gereken malzemelerdir.
Efemerac�lar bunlar� at�ld�klar� yerlerden bulup ��karmakta, at�lmay�p da kenarda k��ede kalm��lar� toplamakta, derlemekte, koleksiyonunu yapmaktad�rlar.
Bu malzemeler yaz�lar�, �izimleri gibi bi�ime ili�kin �zellikleriyle oldu�u kadar, �zerlerindeki ifadeler, metinler, adresler, isimler gibi de�i�ik unsurlarla ilgi �ekmekte, �ok ho� koleksiyon konular� olu�turmaktad�r.

Bu koleksiyonlar�n, sahiplerine keyif ve zevk vermelerinin �ok daha �st�nde toplumsal ve tarihsel �nemleri ve yararlar� bulunmaktad�r.
Bunlar, son y�llarda d�nyada ve �lkemizde h�zla geli�en sosyal tarih yakla��m�n�n en �nemli kaynaklar�d�r. Ge�mi�teki g�nl�k ya�am bu malzemeler arac�l���yla elle tutulur hale gelmekte, somutla�maktad�r.
Sinema ve tiyatro afi�leriyle biletleri, eski e�lence hayat� hakk�nda bize bilgi vermekte, anlat�lm�� ve yaz�lm�� olanlara can katmakta, o g�nleri ya�atmaktad�r.

Son y�llarda efemeraya dayal�, efemera a��rl�kl� pek �ok yay�n yap�lm��t�r. Bunlar�n ba��nda kurum tarihleri gelmektedir. Pek �ok banka ve sigorta �irketinin tarihi yaz�l�rken belgeler, faturalar, foto�raflar, yaz��malar g�rsel malzeme olarak kullan�lm��t�r. Baz� kimseler i�in zor okunan tarih kitaplar�, renkli, ho� ve sevimli bir hale geldi�i gibi, ayn� zamanda daha kolay anla��l�r ve ak�lda kal�r olmu�tur.
�rne�in ilgin� bir efemera konusu olan eski milli piyango biletleri �T�rkiye�de Piyango Tarihi ve Milli Piyango �daresi� isimli kitab� renklendirmi�, T�rk grafik sanat�nda �nemli bir yer tutan �hap Hulusi�nin 45 y�l boyunca yapt��� �al��malar da, bu sanat��m�z i�in haz�rlanan kitaba hayat vermi�tir.
Efemera, se�im afi�leri ve el ilanlar�yla siyasi tarihten ba�layarak, fatura ve reklamlarla ekonomi ve ileti�im tarihine kadar �ok geni� bir yelpazede tarihi canland�rmakta ve ya�atmaktad�r.




Pazar, �ubat 16, 2003

Mark Dubois'n�n 10 ya��ndaki o�lu Tevon'un ilk �iir kitab�: "Adadaki �ocuk"


Tevon Dubois, tiklay�n!

"D�nya G�n�"'n�n kurucular�ndan Mark Dubois ve Sharon Negri'nin 10 ya��ndaki o�lu Tevon'un �iirlerinden olu�an "A Child On The Island - The Ageless Wisdom of a Ten-Year-Old" kitap����... (Mark'�, �EK�L'�n 2000 y�l�nda, Mudanya'da d�zenledi�i "D�nya G�n�" kutlamas�na kat�lanlar iyi tan�r!)
Dubois'lar, "d���nd��� gibi ya�ayabilen" az�nl�ktan... Seattle yak�nlar�nda, 1854'de kurulmu� Bainbridge Adas�'nda organik sebze-meyve yiyerek, temiz sularda/nehirlerde do�ay� ke�federek ya��yorlar... Ada'da yaln�zca �evreciler de�il, pek �ok tiklayin!sanat�� da var...

Ada sakinleri; "We are the media. We are the talk shows. We are America, waking up and tuning in."(Media biziz, "Talk-show"lar biziz, Biz uyanan ve �a�a uyarlanan Amerika'y�z!) diyerek kurulan "Conservation Caf�" ("Korumac� Kahvesi") zincirine da kat�l�yorlar...

Tevon'un kitab� hakk�nda bir g�r��:
"These are lucid gems from a new astonishing mind. Think of these poems as fruit from a newly discovered tree, light reflected from the future. Or better yet, don�t think at all and simply let their purity reside within."
-Paul Hawken, Author
("Bunlar �a��ran -gelin de Naz�m'� an�msamay�n �imdi... "bir �ocuk gibi, �a�arak ya�amak..."lar� filan...- bir yeni akl�n duru m�cevherleri. Bu �iirleri gelecekten yans�yan bir ���k, yeni ke�fedilmi� bir a�ac�n meyvalar� olarak d���n�n. Ya da daha iyisi, hi� d���nmeyin, b�rak�n i�lerindeki safl�k orada kals�n")

Kitaptan bir al�nt�; "Baraj" i�in yazd��� bir �iir:

"DAM

Holding back the flow of life
a black hole sucks the Earth's
existence into its hands.
It kills the river, torturing it
until there is no more life..."


(10 ya��ndaki bir �airinki de olsa �iir �evirmek yaman bir i�! O y�zden Tevon'un "baraj"�, "ya�am�n ak���n� geriye �eken" ve "orada hi� ya�am kalmay�ncaya kadar" nehri "i�kence ederek �ld�ren", "D�nya'n�n varl���n� emen" bir "kara delik"e benzetti�ini s�ylemekle yetinelim!)

Tevon Bainbridge'de de�il de, Anadolu'da, hele Hasankeyf'te ya�asayd� neler yazard� kimbilir...

If Tevon had been lived in Hasankeyf, he might have been added the "cultural heritage" as well in what the dam kills..."

Bu kitaptan "online" edinmek i�in Tevon'un resminin �zerine ya da "Opal Creek Press" yay�nevi'ne t�klayabilirsiniz... Yay�nevi 2 dolar g�nderme �creti + $ 9.95'e yolluyor. Tevon'dan imzal� bir n�sha isterseniz, o zaman ona g�nderme �creti dahil $ 12'l�k bir �ek yolluyorsunuz: Tevon Dubois, 353 Wallace Way NE. #12 / Bainbridge Island, WA 98110. Sanmay�n ki, kitab�n gelirinin �st�ne yat�yor! Ne m�mk�n! Tevon, gelirin bir b�l�m�yle "kendince �nemsedi�i" baz� koruma projelerine katk�da bulunuyor...

Mark Dubois e-mail adresi: mdubois@earthday.net

Cuma, �ubat 14, 2003

Robot'un sanata merakl� olan�!



Temmuz 2003'teki yar��ma i�in ba�vurular ba�lam��...

Kim var orada?


Tele-Actor

Reality TV programmes like Big Brother have made audiences familiar with voting to influence drama. The 'Tele-Actor' brings this concept to the internet, where an online audience casts votes to control the actions of a wired human being. As each 'election' takes place, you can see the votes come in and change your own vote accordingly. In this way, the Tele-Actor explores issues related to voting, economics, peer pressure, group psychology, market behaviour, and how trends spread. 'How do people interact and co-operate in social settings? How does applause or laughter ripple across a theatre? How do riots start?' The next live event takes place on Tuesday 18 February at the opening of Id/Entity: Portraiture in the 21st Century, at San Francisco's Camerawork Gallery and, of course, online. Register now to make your vote count! - Helen Varley Jamieson...




"Sanat ve Bilgi" geliyor


Sanat ve Plastik Sanatlar alanina "Sanat ve Bilgi" isimli yeni bir yayin
katiliyor. Dergi Kurulu ��yle diyor: "Sanat ve plastik sanatlar konularini i�eren dergimiz 1 Mart
2003 tarihinde internet �zerinden yayin hayatina ba�layacaktir.
Gorus ve fikirlerini bizlerle paylasmak isteyenlerin yazilarini en ge� 20
Subat 2003 tarihine kadar gondermelerini rica ederiz."


�leti�im i�in: bilgi@sanatvebilgi.com



Poetry International


"Poetry International Org" web sitesi...
Yeni �lkeler ekleniyor... "TR" yok orada daha!

Mart'a kadar "10 saniyelik film" yar��mas�!


Ten Second Films




Per�embe, �ubat 13, 2003

Sezgin BURAK'�n o�lu imi� me�er...


Alim Ergino�lu; gen� arkada��m i�in bir web-k�t��� olu�turmaya ba�lam��ken,
Tan BURAK ile kar��la�t�m. Daha do�rusu sanal olarak alanlar�m�z kesi�ti. "Sezgin Burak ile akrabal���n�z var m�?" diye yazd���mda "Babam olur rahmetli" dedi...
Sonra da bu adresi g�sterdi:
Tarkan Sitesi...
�ok �a��rd�m, �ok sevindim... �nsanlar ya�ar, �ocuklar� s�rd�r�r... Ayn� g�n t�pk� A��k Radyo'da Bayram �zel Program�'nda �ncila Han�m'�n Ayfer Karamani ile yapt��� s�yle�iyi dinlerken, k�z� Arzu Karamani Pekin'in annesi i�in yazd��� kitap da bende bu izlenimi uyand�rm��ken hele...