laleper aytek'in kitab�

Birka� hafta �nce Laleper Aytek'in kitab�ndan s�zetmi�tik burada: "Kendine Ait Bir Foto�raf"...

Aytek, Virginia Woolf'un "Kendine Ait Bir Oda"s�na bir g�nderme yapt��� bu ilk kitab�ndan nas�l ele�tiriler al�yor? Bunu hen�z bilemiyorum.
Ben okudum ve bakt�m... Baz� foto�raflar�n kitaptaki bask�lar�nda ya�anan talihsizlik d���nda kitaba diyecek s�z yok. G�zlerinizi d�rt a�maya, g�rd�klerinize -ya da �yle sand�klar�n�za- �ok boyutlu bakmaya davet ediyor. Ya da "resmin arkas�n� g�r�n" m� diyor? �ok kibarca yap�yor bunu tabii... Niye Virgina Woolf'dan yola ��k�yor peki? Bunu "Foto�raf�n Cinsiyeti" yaz�s�nda buluyoruz:

�Kendine Ait Bir Oda�da Virginia Woolf kad�nlar�n y�zy�llard�r �g�r�nmezliklerine� edebiyat ve kad�n ba�lam�nda bakarak (bunu foto�raf ve kad�n olarak de�i�tirdi�imizdeyse durum daha da vahimle�iyor, kad�nlar daha da silikle�iyorlar!!!) olduk�a temel bir soru: �kad�nlar�n neden yoksul olduklar� sorusunu soruyor. Kad�nlar�n y�zy�llarca evi�lerinde, sadece ev i�leri yaparak ve �ocuk yeti�tirerek (�nemsiz de�il ama s�rekli ve bir tek o yap�ld���nda besleyici olmad��� gibi geri de b�rak�c�), hayattan, d�nyada olan bitenden soyutlanarak �sadece izleyerek ama kat�lmadan-ya�ad�klar�, ya�amak zorunda b�rak�ld�klar� bir d�nya d�zeni i�inde do�al olarak sanat alan�nda da g�r�n�r olmalar� olduk�a yava� ve sonradan olmu�tur...
...ve T�rkiye�ye d�nerek; �bug�n, T�rkiye�de ka� kad�n
foto�raf�� oldu�unu� soruyorum. Bu sorular�n hi�birinin cevab�n�n
birbirinden farkl� olmad���n�n da fark�nday�m. Kad�nlar�n sanatta ve (nedense sanat olup olmad��� hala tart���labilen) foto�rafta da bu kadar �g�r�nmez�, bu kadar �isimsiz�, bu kadar �yoksul� ya da bu kadar �ge� kalm��� olmalar�nda; tarihsel s�re�te, bu kadar
�i�erde b�rak�lm���, bu kadar sanatla yanyana g�r�lmemi� ve ba�da�t�r�lmam���, bu kadar �her�eyden uzak tutulmu��, bu kadar ve bir tek ��ocuklar�n�n annesi, evin d�zenleyicisi, temizleyicisi, yemek pi�iricisi, bula��k ve �ama��r y�kay�c�s� olarak g�r�lm�� olmas�n�n b�y�k rol� olmu�tur ve hala da olmaktad�r.
Virgina Woolf bu durumu yine �Kendine Ait Bir Oda�da k�saca �u
c�mlelerle anlat�yor: �D��sel planda kad�n son derece �nemlidir; ger�ek ya�amda ise t�m�yle �nemsiz. �iiri bir ba�tan �b�r ba�a kaplar; tarihte hi� g�r�lmez. Kurmaca yaz�nda krallar�n ve fatihlerin ya�amlar�na h�kmeder; ger�ek ya�amda ailesinin parma��na bir y�z�k ge�irdi�i herhangi bir o�lan�n k�lesidir.� ... Ama foto�raf �yle de�ildi, foto�raf , mutlaka ya da daha �ok evin d���nda olmay�, d��arda �al��may�, insanlarla, hayatla, t�m olan bitenle kar��la�may� ve bire bir maruz kalmay� gerektiren, zorlayan bir alan ve bir ara�t�(r). Ve foto�raf kad�n� y�zy�llard�r seyredilen olandan, seyreden olana ta��yan g��l� bir ifade bi�imidir. Kad�nlar�n foto�rafta bu kadar sonradan var ve g�r�n�r olmalar�n�, say�lar�n�n azl���n� do�ru anla��labilmesi ve yorumlanabilmesi i�in �nce b�ylesi bir tarihsel s�recin ve fiziki ko�ullar�n g�zden ge�irilmesi, incelenmesi gerekir.
�lk kad�n foto�raf��lardan biri kabul edilen Juliet Margaret
Cameron�un ilk foto�raf�n� 1864�de, (k���k k�z�n�n annesinin can�
s�k�lmas�n diye ald��� bir foto�raf makinas�yla) foto�raf�n bulunu�undan 25 y�l gibi k�sa say�lacak bir s�re sonra �ekti�ini biliyoruz. Bu cesaretli giri�ime Cameron�un e�inin engel olmamas� kadar, ailesinin ekonomik bak�mdan olduk�a rahat ve g��l� olmas� da bence �nemli. �ekimlerini d��arda de�il ama evinin i�inde, �nceden tavuk k�mesi olarak kullan�lan ve sonradan st�dyoya d�n��t�r�len �camdan oda�da ger�ekle�tiren Cameron, g�z�ne g�zel g�r�nen bir an�, do�ru netlik yapmaya ve objektifi yeterince s�k��t�rmaya gerek duymadan cesaretle tespit etmi� ve bu y�zden (ve bence bir de kad�n oldu�u i�in) tekni�i bilmemekle su�lanarak, fazla ciddiye al�nmam��. �zellikle o y�llarda elinde foto�raf makinesiyle bir kad�n�n d��arlarda dola�mas�, izlemesi, bakmas�, seyretmesi ve foto�raf �ekmesi herhalde hi� de kolay de�ildi (bug�n bile �ekimlerde ya�ad�klar�m�z ortadayken!!!). San�yorum tek ba��na bu bile gecikmenin hakl� bir a��klamalar�ndan biri olarak kabul edilmelidir." "...Bug�n kim bu zaman�n �kendine ait foto�raf�
olan kad�n foto�raf��lar� daha da �o�altmayaca��n� s�yleyebilir?..."

Ben de soruyorum �imdi -feminist de de�ilim �stelik-; "Bu g�zelim kitaptaki usta foto�raf��lara ait foto�raflar� basarken yap�lan teknik "azizlik", ��yle aksi, kaprisli, bir erkek foto�raf sanat��s�n�n kitab� bas�l�rken yap�lsayd�, kitap bu haliyle yine de sat��a sunulur muydu sunulmaz m�yd�?"

Siz yine de bulursan�z kitab� bu haliyle edinin, "n�mizmatik" de�eri olacak bu bask�n�n gibi geliyor bana, sonraki bask�larda bunlar�n bulunamayaca��n� varsayarak...