Mardin�e "Sak�p Sabanc� M�zesi" mi "Mardin Sak�p Sabanc� Kent M�zesi" mi?

Mardin Kent M�zesi'ne d�n��ecek olan eski Vergi Dairesi...
"Mardin'e Sak�p Sabanc� M�zesi" gibi ba�l�klar alt�nda yer ald� haber kimi yaz�l� bas�n organlar�nda... Internet yay�nlar�nda da ayn� konuyla ilgili haberlerde m�zenin ad� ve genel bilgiler birbirinden �ok farkl�... "Sak�p Sabanc�" ad� "Kent M�zesi"nin �n�nde mi olmal�yd�? �yle mi olacak? Bilmiyorum. Ama bildi�im, Mardin'deki de dahil, "Kent M�zeleri"nin �EK�L ve Tarihi Kentler Birli�i'nin y�llard�r yayg�nla�t�rmaya �al��t��� bir uygulama oldu�u. Mardin projesi ise hani ne derler, "elim �zerinde" misali, bu iki kurumun ve Marev'in g�ndemini s�rekli i�gal eden maddelerin ba��nda gelir. Mardin Valili�i de web sitesinde bunu vurguluyor zaten...
T�klan�nca neler ��kar kimbilir, �EKUL GAZETE 'sindeki haberler ve haber ar�ivinden de...
Yaln�z Mardin mi?
- ��te Bursa Kent M�zesi...
��te tarihe d���lm�� ba�ka kay�tlardan baz�lar�:
"�zmir'e 70 y�ld�r hizmet veren �ankaya'daki tarihi '�tfaiye' binas� i�lev de�i�tirerek, 'Kent M�zesi ve Ar�ivi'ne d�n���yor... �tfaiye ise Yeni�ehir'de yapt�r�lan yeni merkezine ta��nacak. Tarihi bina, Kent M�zesi olarak hizmet verebilmesi i�in restore ettiriliyor... 1930-32 y�llar� aras�nda in�a edilen ve birinci derece tarihi eser olarak 1988 y�l�nda tescillenen, itfaiye hizmet merkezi olarak tasar�mlanm�� bina, erken cumhuriyet d�nemi mimarisinin �zelliklerini ta��yor ve yine o y�llarda in�a edilen ender betonarme yap�lar aras�nda yer al�yor. 1932�den 2001 y�l� sonuna kadar aral�ks�z itfaiye merkezi olarak hizmet veren bina �imdi �zmirli�lere yeni i�leviyle ba�ka bir hizmet vermeye haz�rlan�yor: 'Kentsel haf�za kayb�n� �nleme merkezi' ya da '�KEMA"= �zmir Kent M�zesi ve Ar�ivi'... M�zenin ama�lar�n�n ba��nda toplumsal bilincin geli�mesi, estetik kayg�n�n yerle�mesine katk� koymak geliyor. Ayr�ca bu M�ze, �zmirliler'i klasik m�ze ve k�t�phanenin tekd�zeli�inden kurtaracak. M�zeyi ziyaret edenler, ge�mi�i e�lenerek ara�t�rma ve ��renme imkan� bulacaklar. ��nk� �zmir kent m�zesi, insanlar�n t�m duyular�na hitap edecek �ekilde tasarlan�yor ve g�n�m�z teknolojisinin t�m olanaklar�ndan yararlan�larak, sunulan i�eri�in s�rekli de�i�mesi planlan�yor...
Kent M�zesi ve Ar�ivi�nin anlam�...
Kent m�ze ve ar�ivleri yerel �l�ekte ilk kez 19. y�zy�lda, k�lt�rel, ulusal kimlik ve hem�ehrilik ruhu yaratmaya gereksinim duyan ABD�de g�r�lmekle birlikte, ulusal �l�ekli kurumlar olarak Avrupa�da eskiden beri bulunuyordu. Son 30 y�lda, iktidar�n yerelle�mesi s�recinde kent m�zeleri ve ar�ivleri de t�pk�, temizlik, ayd�nlatma, yol yap�m� gibi bir kentsel hizmet kurumu olarak alg�lanmaya ba�lad�lar. �lkemizde de bu kavram ilk kez Tarihi Kentler Birli�i�nin ge�en ay ��kard��� 'Y�nerge' (*) ile kurumsalla�t�r�lmaya ba�land�. Ayn� tarihte Dr. Sabri Yetkin ve Dr. Fikret Y�lmaz da �zmir projesinin sunumunu yapm��lard�... "
Yukar�daki yaz�n�n tarihi 22 Ekim 2002! Devam� burada :
"70 Y�ll�k �tfaiye'den �zmir Kent M�zesi ve Ar�ivi'ne..."
"Kent M�zesi"ne dair ba�ka bir anekdot:
�-Bizim niye g�zel bir m�zemiz yok?�
Yer; Kula�da bir d���n salonu, bir �nceki hafta bu sayfadan duyurulan "Kula -Koruma, Ya�atma, Geli�tirme, Ara�t�rma, Proje, Uygulama- Sempozyumu"ndayd�k. �Kenan Evren Etnografya M�zesi�nin Kula Kent M�zesi�ne D�n��t�r�lmesi Projesi� ba�l�kl� bildirinin sunumunun ard�ndan s�z istedi ve aynen b�yle sordu gen� ortaokul ��rencisi. �Peki bunun nedeni Kula�n�n co�rafi konumu olabilir mi?� diye de ekledi. �Hay�r� dediler gen� ��renciye, �Kula bu konuda yaln�z de�il, kent m�zesinin ne olup, ne olmad���n�n anla��lmas�, co�rafi konumdan daha �nemli�... Sonra kent m�zesi kavram� hakk�nda daha ayr�nt�l� bilgi verildi. Sempozyumun en ilgin� taraf� izleyicilerin aras�nda Kula�l� gen� ��rencilerin de bulunmas� ve zaman zaman bilim insanlar�na b�yle ilgin� sorular y�neltmeleriydi...
Bu yaz�n�n ayr�nt�lar� da �urada...
"�eytan ayr�nt�larda gizli" denir ya, bu Internet'in yararlar�ndan biri de bu galiba, de�tik�e ��kan ayr�nt�lar... Son yaz�larda "do�rucu Davut"luk gibi habire ar�ivden ��kard�klar�m� buraya koymak zorunda kald���m i�in huzursuz oluyorum biraz. Ama bug�n bunlar� buraya koymasayd�m daha �ok can�m s�k�lacakt�. �EK�L konu�may� �ok sevmez, fakat birinin de bunlar� naftalinli web sayfalar�ndan bulup ��karmas� gerekiyordu...
Sonu�ta, bu kadar y�ldan beri olgunla�t�r�lmaya �al���lan bir proje desteklenirken, destekleyenin "ad�", projenin �n�ne ge�memeli, "ortas�nda" kalabilmeli hi� de�ilse... Yani, bence...
* * * * * * * * * * * * *
(*) Bahsi ge�en Y�nerge'de m�ellifinin Prof. Dr. Metin S�zen oldu�u "Kent M�zesi" konusu a�a��daki gibi yer al�yordu ki bu metnin yaz�ld��� y�l 2002'dir:
Kent Tarihi M�zeleri�ne Do�ru...
KENTLER�N K�ML��� M�ZELER�NE YANSIMALIDIR...
�ok yak�n bir gelecekte n�fusumuzun b�y�k bir b�l�m� ya�amlar�n� kentlerde s�rd�rmeye ba�layacak. Bilindi�i gibi bunun temel nedeni,Yirminci Y�zy�l�n ikinci yar�s�nda ivme kazanan kentlere y�nelme s�recinin, g�n�m�ze kadar h�z�n� hi� yitirmemi� olmas�d�r. Art�k sonu�lar�yla birlikte �ok y�nl� ara�t�r�lmas� gereken �g�� olgusunun�, ya�am�m�za, do�al-k�lt�rel varl�klar�n yitirilmesine yapt��� olumsuz etkilerinin saptanmas�, ayn� zamanda �toplumsal kimli�imizin ald��� yaralar�n� belirlenmesini de sa�layacakt�r.
Kentlerin, beklediklerinin �ok �tesinde y�kle �a�k�na d�nd�kleri bu d�nemde, her �eyin alt�st olmas�yla birlikte �kentsel dokunun ��k����, bu arada yetkilerin belirsizli�i-yetersizli�i, �rg�tlenme bi�iminin �a��n gerisinde olu�u, kenti diri tutan temel ��elerin de yitirilmesine yol a�m��t�r. Bir anlamda hukuk d��� alana d�n��en kentlerde, �n�n� g�rmenin, gelece�i tasarlaman�n g��le�mesi, ��lke y�netimini besleyecek kayna��n kurumas�n� � birlikte getirmi�, en k���k yerle�me biriminden b�y�k kentlere kadar T�rkiye co�rafyas�n�n her noktas�, bu uzun s�ren sa�l�ks�z ortamdan etkilenmi�tir.
B�ylesi bir geni� alanda �dinmeyen hareketlilik�, yerelden evrensele aktar�lmas� m�mk�n �zg�n birikimlerin genelle�mesini �nlemi�, bu arada kentlere gelenlerin k�sa s�rede �yeni hem�ehri� olma �ans� zay�flam��, herkes �getirdikleri ile g�rd�kleri aras�nda bocalama� s�recini ya�amak zorunda kalm��t�r. �ster istemez bu durum, kentlerin sorumluluklar�n� art�rm��, kendilerine �zg� �kentsel e�itim ortam� yaratmalar�n� �nlemi�tir. G�nl�k olaylar�n �tesine ge�meyi ka��n�lmaz k�lan yakla��mlar�, sorunlar yuma��na d�n��m�� yerle�me yerlerinden beklemek, g�n�m�z ko�ullar�nda olanaks�z g�z�kmekte, �farkl� �rg�tlenmelerle ortak bir dayan��ma ortam� yaratmak� gerekmektedir. B�yle bir g�ndem olu�turabilmek i�in, geni� zaman dilimi i�inde �kenti kent yapan temel birimlerin� b�y�k b�l�m�n�n ayakta tutulmas�, temel ko�ullardan biri olarak g�z�kmektedir.
K�sacas�, gelinen bu noktada, kenti kent yapan temel ��eler daha fazla yitirilmeden nas�l korunabilir ve bu s�re�te kentsel bilin� nas�l g��lendirilebilir? �ncelikle, Anadolu ve Trakya�n�n farkl� niteliklerle y�kl� yerle�me yerleri, kendilerini ayakta tutan ge�mi�lerine ya�ama �ans� yaratmal�, onsuz �ya�am�n tekd�ze oldu�unu� bilmelidirler. Bununla yetinmeyerek, kentlerini ya�am�n kopmaz �anlaml� par�as� k�lman�n yollar�n� aramal�d�rlar. ��nk� kentlerin de bellekleri vard�r ve bu �kentte insanlar�n ni�in ya�ad���n�n� temel g�stergesidir. Edip Cansever�in ��nsan ya�ad��� yere benzer/O yerin suyuna, o yerin topra��na benzer/Suyunda y�zen bal��a/Topra��n� iten �i�e�e/Da�lar�n�n, tepelerinin dumanl� e�imine...� dizelerinde vurgulad��� gibi, insanlar giderek ya�ad�klar� kentlerin �g�r�nen varl���, g�r�nen y�z� olmal�d�rlar...
Bunu ge�mi�in ili�kiler a�� i�inde sa�layan, kentlerin geleneksel dokular�d�r. Kentin her noktas�nda, �evinde-soka��nda-mahallesinde-�ar��s�nda-pazar�nda�, ��ocuklar-gen�ler-ya�l�lar�, her ya� diliminde insanlar, birbirleriyle ve kentle ili�kilerini g��lendirecek bi�imde ya�ayabiliyorlarsa, o �kentte ya�am hen�z dirili�ini yitirmemi�� demektir. Bu hangi boyutta, hangi nitelikte olursa olsun �ge�mi�i olan kentler� i�in �nemli bir �l��d�r. Art�k sokaklar�n� �ocuklar de�erlendiremiyor, apartmanda insanlar kimlerle ya�ad�klar�n� bilmiyorlarsa bu, g�c�n� ve niteli�ini ge�mi� birikimlerinden alan kentlerde bir �eylerin yitti�inin-t�kendi�inin temel i�aretleridir. Bunu �nlemek, ya�am�n anlam�n� yitirmemeye �al��mak, kentlerin �kendilerini ciddiye almalar�na� ba�l�d�r. D�nyada de�i�ik co�rafyalarda yeni kurulan kentlerin bulmaya, yaratmaya �al��t�klar�, �zlemini �ektikleri ��eleri, �var olanlar�n yitirmesi�, en dikkatli s�zc�kleri se�erek s�ylemek gerekirse, �toplumsal bellek ��k�nt�s�yle� ilgilidir.
Y�llar �nce, kentlerin bu temel sorununa bir cevap niteli�inde olmak �zere �EK�L Vakf�, birbirine ba�l� bir dizi projeyi g�ndeme getirerek, �lke b�t�n�n� i�erecek geni�likte uygulamaya d�n��t�rmeye �al��t�. �zellikle Yirminci Y�zy�l�n son on y�l� i�inde, kentlerde gittik�e artan �da��n�kl��� �nlemek�, �k�lt�rel s�reklili�in anlam�n� vurgulamak� amac�yla �nce, �7 B�lge 7 Kent� projesi kapsam�na giren ba�ta Kemaliye-Midyat-Kastamonu-Talas-Akseki-Birgi-Mudanya olmak �zere kimli�ini koruyan kentlerde, �zg�n �zelliklerini yitirmemi� bir geleneksel konutu ��evre K�lt�r Evi� olarak onar�p de�erlendirmeye ba�lad�. Bu �zlenen hedefe ula�mada ilk ad�md�. Kentlerde yeni dayan��ma odaklar�n�n geli�mesine ba�l� olarak ard�ndan bu kez, her kent i�in, �Kent Tarihi M�zesi� olu�turma d���ncesi g�ndeme getirildi. Bunun ��k�� noktas�, di�erinde oldu�u gibi, kentlerin i�levini yitirmi� bir tarihi yap�s�n� onararak kurtarmak, m�zeyi bu yap�da geli�tirmekti. �ok y�nl� d���nmeyi gerekli k�lan bu �abalarda, �ncelikle �yerel y�netimlerin ve sivil toplum �rg�tlerinin sorumlulu�u y�klenmeleri�, g�zden ka��r�lmamas� gereken �nemli bir noktayd�. Yerel y�netimlerin ve sivil toplum �rg�tlerinin kentlerinin kimli�iyle ilgili t�m verileri toplamaya ve de�erlendirmeye ba�lamalar�, binlerce bilinmeden g�zden ��kar�lacak de�erlerin kurtar�lmas�n� sa�lad��� gibi, gelecekte kenti �niteli�ine uygun tan�mak ve geli�tirmek� isteyecek kurum-kurulu�-ki�ilere sa�l�kl� ortam haz�rlamakt�. Ad�ndan da anla��laca�� gibi, kentin hem�ehrilerinin olu�turaca�� bu m�zelerde, ailelerin foto�raflar�ndan e�yalar�na, y�netenlerin kentlerine yapt�klar� katk�lara, kentin i�inde ve �evresinde bulunmu� tarihin her d�neminin sonu�lar�n� i�eren buluntulara, an�larla y�kl� ki�ilerin kentin kimli�ini belirleyecek a��klamalar�na, k�sacas� kenti kent k�lan her ��eye kap�lar� a��k tutmakt�. Di�er de�i�ik ba�l�klar alt�nda i�levlerini s�rd�ren m�zelerle birlikte �Kent Tarihi M�zeleri�, her noktas�nda hem�ehrilerinin eme�inin yans�d��� bir kimlikle, �kentin varl���n�n do�ru okunmas�n�� sa�layacak yeni bir ileti�im a��n�n olu�mas�na, e�itim kurumlar�n�n dolayl� do�rudan etkilenmesine yarayacakt�. M�zenin i�inde yer alaca�� yap�n�n onar�m�ndan ba�layarak her evresi i�in gerekli giderlerin kentin yerel y�netimi, sivil toplum �rg�tleri ve hem�ehrileri taraf�ndan kar��lanmas�, �sahiplilik duygusunun peki�mesi� a��s�ndan da b�y�k �nem ta��maktayd�. Burada K�lt�r Bakanl���n�n, �a��n gereklerine uygun bilginin toplanmas�na, objelerin kimliklerine uygun sergilenmesine, d�zeyli yay�nlarla tan�t�lmas�na �y�nlendirici katk�lar��, projenin niteli�inin artmas�nda, s�reklili�in sa�lanmas�nda �ok �nemli bir nokta olarak g�z�kmekteydi.
Bu d���ncelerin �����nda, d�nyada geli�mi� �rnekleri de dikkate alarak, �kentlerin an�larla y�kl� ge�mi�ini-g�n�n�-gelece�ini do�ru yans�tacak, kentlinin kendisinden kopmaz bir par�a olarak g�rece�i ortamlar� yaratmak�, ortak bir g�rev olarak kar��m�zda duruyor. Kendini korumaya �al��an kentler, el yordam�yla da olsa ilk �rnekleri vermeye ba�lad�lar bile. Tokat b�lgesinden �Niksar�, duyarl� bir yakla��mla kentini ilgilendiren her belgeyi bir araya getiriyor. Eski H�k�met Kona��n�n onar�m� ger�ekle�ebilirse, yap�ya ve belgelere ikinci bir ya�am sans� yarat�lm�� olacak. Antalya b�lgesinde Elmal�, K�lt�r Bakanl���na ba�vurarak y�nlendirici destek istemekte, t�m y�k�ml�l��� �zerine alarak en k�sa s�rede �Elmal� Kent Tarihi M�zesi�ni ya�ama ge�irmeye �al��makta. Benzer s�re�ten, Erzincan b�lgesinden �Kemaliye�, Ankara b�lgesinden �Beypazar�� da ge�mekte. G�neydo�u Anadolu B�lgesi�nde Mardin, kentin en g�rkemli yap�lar�ndan Eski Vergi Dairesi�ni onararak, �Mardin Kent Tarihi M�zesi�ne d�n��t�rme a�amas�nda. Bursa ise, �zel bir programla eski bir ba�kent oldu�unu g�sterecek �Bursa Kent Tarihi M�zesi� ni Zafer Meydan�nda olu�turmak �zere...
K�sacas� her kentte bir ��evre K�lt�r Evi�, bir �Kent Tarihi M�zesi� yaratma d���ncesi d�� olmaktan ��kma yolunda... B�t�n bu i�tenlikli-bilin�li �abalar, salt bir m�ze olu�turma eylemi olarak nitelendirilmemeli, �ya�am�-kenti anlaml� k�lma yolunda at�lm�� ilk ad�mlar�, ayn� zamanda �bir b�t�n�n ka��n�lmaz par�as� olarak g�r�lmelidir. ��nk� kentler art�k, t�m varl�klar�n� yeniden de�erlendirmeye, do�ru kavramlara yaslanan �yeni kimlik aray��lar�na� cevap vermeye y�nelmekteler...



0 Comments:
Yorum G�nder
<< Home