A�a��daki metni Say�n Fethi G�RER e-posta ile yollam�� bug�n... "Elinize sa�l�k" diyerek aynen sunuyorum:
G�ne��in ilk ���klar�yla yola ��kt�m. Amac�m, Ni�de Karatl� ve Dikilita� b�lgesi�ndeki kaya mezarlar� g�rmekti. Ger�ekten bilen, g�ren i�in Ni�de u�suz bucaks�z tarihi zenginliklerle dolu. Ni�de- Kayseri yolundan sa�a d�n�� yaparak sa�l� sollu etraf�nda patates tarlalar�n�n uzand��� asfalt yoldan Merkeze 36 k

ilometre uzakl�ktaki Karatl� Kasabas�na ula�t�m. 1989 y�l�nda belediye olan kasabada, belediye hizmet binas� �n�nde bize rehberlik edecek olan B�lent Y�lmaz ile bulu�tuk.
Bizans, Roma hatta daha �tesinin b�lgede yerle�ti�ine dair �ok�a veri vard�. Kiminde kamyonetle yol ald�k, kiminde tarlalar� a�arak y�r�d�k.
Karatl� Kasabas�n�n orta yerinde Romal�lardan kalan tarihi kale ilk dura��m�z oldu. Kaleden geriye �ok az bir b�l�m kalm��t�. O k�s�mdaki surlarda duvar olarak kullan�l�yordu. G�rkemli oldu�u kal�nt�lar�ndan anla��lan kalenin tamam� y�k�lm��t�. Ayakta kalan �ok az bir sur par�as�n�n �evresi temizlenip bir pano koyularak kal�nt� olarak ya�at�lma �ans� hala var. Dikkatlice bak�nca kale surlar�ndaki ta�lar Kemerhisar�daki Tyana kemer ta�lar�na benziyordu.
Kale ile ilgilendi�imizi g�ren vatanda�lar yan�m�za geldi. Bir�ok de�i�ik hikaye anlatt�lar. Hemen yan�nda bir y�k�nt� g�stererek, bu b�lgede define ��kt���n� s�ylediler. Kale ta�lar� �evredeki evlerde duvar ta�� olarak kullan�lm��. Ni�de b�lgesinde ovada kurulu izleri kalan tek yap� olan kalenin yak�n�nda bir y�k�nt�ya do�ru y�r�d�k. Manast�r oldu�u s�ylenen yap�da yerle bir olmu�tu. Y�k�nt�lar i�inde bir kovuk g�r�l�yordu. Bu yap�dan a��lan bir giri� ile metrelerce uzanan bir yeralt� �ehrine ula��ld���n� s�ylediler. Giri� a�z�n� temizledik ama i�ine girmeye cesaret edemedik.
Karatl� kalesi, manast�r ve �evredeki evler dikkate de�er yap�lard�. Birka� ev resmi �ekince kasabal�n�n biri �aman hem�ehrim fazla �ekme, define var diye gece evi y�karlar� dedi. B�lgedeki durumu anlatan en iyi s�z i�te bu c�mlede gizli idi.
Karatl� Kasabas� kaya mezarlar�n�n oldu�u yere do�ru yola devam ettik. Kayard�y� ge�tikten sonra ��k�� y�n�nde uzanan vadi de �ok say�da kaya mezar� kar��m�za ��kt�. Kasaban�n g�ney bat�s�nda yer alan b�lgede vadinin iki yan�nda kaya mezarlar� dikkat �eker bi�imde g�r�l�yordu. 15 tane kaya mezar ilk g�ze �arpanlard�. G�rd���m�z kadar�yla bu vadi bir dere yata��yd� ve zaman i�inde dolmu�, vadi �zelli�ini yitirmi�. Temizlendi�inde mutlaka daha �ok kaya mezar a���a ��kabilir d���ncesi ile �evreye bakt�m. Vadinin g�ney yamac�nda 11 kuzey yamac�nda 4 kaya mezar giri�i vard�. Bir kaya meza

r havaya u�urulmu�, anla��lan bir �eyler aranm�� keza �evrede �ok say�da yer oyulmu�, kaya mezar i�leri de talan edilmi�ti. Vadide kasabaya yak�n b�lgedeki Kaya mezar�n birisi di�erlerinden farkl� olarak iki katl� idi. San�yorum, d�nemin �nemli ki�ilerinden birisine ait bir mezar olsa gerek. Kaya mezar kap�lar� kare ya da dikd�rtgen ve baz�lar� kemerli yap�lm��, bir ki�inin girece�i geni�likte. Kayalara oyularak yap�lan mezar i�lerinde kiminde iki kiminde �� mezar yeri, oturma alan� ve baz�lar�nda da duvara yap�lm�� �izimler vard�. En ilgin� olan� g�r�l�r durumda kalan da� ke�isini kovalayan k�pek fig�r� oland�. A�� boyas� ile �izilen bu resim fotoraflanacak kadar g�n�m�ze gelen �nemli bir de�erdi.
Her Kaya mezar giri�lerinde farkl� i�aretler bulunuyor. Bu i�aretler belli ki bir �eyleri anlat�yor. Kayal�k alan �zerinde yer alan ana kayaya oyulmu� mezar yerleri de vard�. Ne yaz�k ki; Ni�de genelinde oldu�u gibi ka�ak kaz� yapanlar taraf�ndan b�lge talan edilmi�ti. Roma d�neminden kald��� varsay�lan kaya mezarlar g�r�lmeye de�er d�n� anlatan belgeler.
Kaya mezarlar� i�in gezi yollar� yap�lmas�, tan�t�m panolar� koyulmas� ve ilgi �ekecek tan�t�mlar yap�lmas� gerekirdi.
Kaya mezarlar�n oldu�u vadiden bir kilometre �tede kasaba mezarl��� var. Bu alanda eski dikili mezar ta�lar� da ilgin�, �zerlerinde bir i�aret yok ama farkl� �zellikte dikili ta�lar var. Yolumuza devam ediyoruz. �ifan(yulaf) ekili tarlalardan ara� ile gidemez olunca y�r�yerek lahitleri and�ran mezar ta�lar�n�n bulundu�u b�lgeye gidiyoruz. G�rd�klerimiz �a�k�nl���m�z� art�r�yor. Karatl� Tatarlar Mezarl��� olarak tan�mlanan alan 24. 01. 1991 tarihinde 947 say�l� karar ile Tarihi sit alan� olarak belirlenmi�, Ne yaz�k ki Sit alan�n korunmad��� gibi bir b�l�m� yok edilip bir de verici dire�i dikilmi�. Duvar ile �evrili alanda 20�den fazla lahit ta��n� and�ran mezar yeri var. Baz�lar�nda bulunan �ekiller, yaz�lar ve Semboller Hitit d�nemindeki i�aretlere benziyor. Bir tek farkl� ta� ise Osmanl�ca yaz�l� bir mermer ta��. Bu ta��n bulundu�u yerden al�nd��� ancak kendili�inden sonra tekrar geldi�i anlat�l�yor. B�lge halk� taraf�ndan orada yatan�n �nemli bir zat oldu�una inan�l�yor. En az�ndan bu sayede mezar ta�� par�alanmaktan kurtulmu�.
�evrede ka�ak define avc�lar� taraf�ndan oyulmu� yerler var. Ta�lar�n �o�u yerinden oynat�lm��. Kiminin mezarlar� dahi par�alam��. Birden �ok �ocuk mezar� da o arada dikkat �ekiyor. �lgin� bir

durumda bu tarihi mezar alan�na yeni cenazelerinde koyuluyor olmas�. �nan�l�r gibi de�il. Kap�s� olmayan duvardan giri�e m�sait bu alanda da ya�ma var.
Ni�denin bilinmeyen bir y�z�n� daha ilgi ile geziyoruz. Amasya�daki kaya mezarlar�na benzeyen ama bilinmeyen, tan�t�lmayan kaya mezarlar�ndan sonra talan edilmi� lahiti and�ran mezar ta�lar� ile �z�nt�y� ya��yoruz. Bir il bu denli sahipsiz kal�r m�?
Karatl� Kasabas�ndan rehberli�imizi yapan B�lent Y�lmaz�a �ku� fig�rleri olan� mezarl��� soruyoruz. �O yer ovada� diyor ve kasaban�n i�ine geri d�n�yoruz. 5 bin n�fuslu bir belediye olan kasabada bu sefer ovada yol al�yoruz. Otomobil ile gidilemedi�i i�in kamyonetle yola devam ediyoruz. Patates tarlalar�n� a��yoruz. Yollar �amur. Zor bir yolculukla �nce K�rkg�z Ma�aralar�na ula��yoruz. �evrede onlarca yeralt� yap�s� var. Bu b�lgede bat�k bir kent kar��m�za ��k�yor. Bir giri� yeralt� �ehrine a��l�yor. Girenlerin bir s�re sonra ko�ullar nedeni ile geri d�nd��� bu yeralt� �ehri d���nda �ok say�da odal� yap� var. Yeralt�ndaki yap�lar�n hemen yan�ndaki kayalara oyulmu� ka�n� izlerinin yer ald��� �pek Yolu oldu�u s�ylenen yol net olarak g�r�n�yor. B�lge inceleme ara�t�rma ve ilgi i�in bekliyor. Kal�nt�lar�n birinden di�erine geze geze yoruluyoruz. Duvarlarda �ekil yok ama kimi tahripte edilmi� olsa onca yerle�im alan� b�lgede yer al�yor. Daha �nceki lahit mezarlar� and�ran ta�larla yap�lm�� mezarl��a ula��yoruz. �nan�l�r gibi de�il ama bu yerde belediye sondaj vurmu� ve a�a�land�rma �al��malar� yap�yor. Oysa kimi lahit ta�lar� topra�a g�m�l� duruyor. ��lerinden birisindeki ku� kabartmalar� dikkat �ekiyor. �evredeki her lahit birbirinden farkl� ama hepsi alt� oyulmu�, yer de�i�tirmi�. Burada da mezarlar a��l�p i�inde bir �eyler aranm��, ta�lar� ise ta��mak olas� olmad��� i�in b�rakm��lar.
Bu arada k�yl�ler de bizi defineci sanarak etraftaki tarlalardan yan�m�za geliyorlar. Resim �ekti�imizi g�r�nce rahatl�yorlar. �ylesine talan edilmi� ki �o�u lahit yerinden oynat�lm��. Bu arada k�yl�ler patates tarlalar�ndan topra�� s�rerken halen kemik ��kt���n� anlat�yorlar. �ki lahit mezar ta��ndan olu�an alan�n da etraf� �evrilmi� ama kap�s� yok.
B�lgede mutlaka �ok kapsaml� bir kaz� ile ara�t�rma yap�l�rsa inan�lmaz bulgulara erilece�i g�r�nenlerden anla��l�yor.